Article

  • Bắc hành tùng ký

    Ngô Thì-Chí soạn bảy hồi đầu sách Hoàng Lê nhất-thống chí khiến ta biết nhiều việc về Lê-mạt đến ngày vua Cảnh-hưng mất. Sách ấy được những người cùng họ, Ngô Thì-Du, Ngô Thì-Thiền tục-biên cho đến hết đời Tây-Sơn. Từ khi được dịch ra Việt-ngữ, sách này rất được phổ-biến nên không mấy người…

  • Gốc tích các chúa Trịnh và một bức thư nôm của Trịnh Kiểm

    Đọc thư, ta thấy rằng Trịnh Kiểm, cũng như mọi người trong thời xưa, rất tin thuật phong-thủy, tin sự đặt mồ mã tổ tiên rất có ảnh-hưởng đến sự nghiệp của con cháu. Đọc các chuyện xưa, như trong sách Công-dư tiếp-kỷ thì đủ thấy. Theo khoa-học ngày nay thì đó chỉ là dị-đoan.…

  • Lê Quý Đôn đi sứ nước Thanh

    Vì còn ít tuổi, chức tước chưa cao, cho nên ông chỉ được sung phó sứ số một, nhưng kì thật thì trong các cuộc ứng đối, ông đứng hàng đầu. Trong phần nhỏ sách kí sự của ông còn lại, ta cũng thấy người Trung Quốc để ý đến ông hơn chánh sứ nhiều.…

  • Một vài ký vãng về hội nghị Đà Lạt

    Sử-Địa cổ nài tôi kể chuyện Hội-nghị Đà-lạt mà tôi có dự. Tôi đã khuyên nên nhờ ai còn giữ được các tài-liệu chính-thức về vụ ấy, vì riêng tôi, thì hồi quân Pháp chiếm lại Hà-nội, những tài-liệu đầy đủ ấy đã bị mất. Tôi cũng đã khuyên nên đăng lại những bài lược…

  • Nguyễn Biểu một gương nghĩa liệt

    Ngày tôi còn bé, ở làng, hàng năm đến ngày mồng một tháng bảy thì nghe người nhà nói : ” Hôm nay tế Đức thánh Nghĩa-vương chắc giời sắp có mưa”. Quả thực, chiều lại, mây đen kéo đầy giời, chớp lòe, sấm động làm cho ai cũng chắc là uy-linh Đức thánh đã…

  • Những lời thề của Lê Lợi

    Năm 1943, theo học-sinh trường Bưởi tản cư vào Thanh-hoá, tôi thường có dịp viếng đền Vua Lê ở thôn Kiều-đại cạnh phía nam tỉnh thành. Đền tuy rộng lớn, có vẻ cổ-kính, có những tượng cổ như hạc, rùa và phổng dáng hương, nhưng hình như đền không có bia kí hoặc bút-tích gì…

  • Phe chống đảng Tây Sơn ở Bắc với tập Lữ Trung Ngâm

    Trong sử nước ta, cách-mệnh Tây-sơn có đặc-điểm này: từ một loạn địa-phương mà lần lần kéo sụp ba triều-đại. Không những lúc ban đầu là nguyên-nhân làm yếu chính-quyền chúa Nguyễn, biến thành cái mồi như quân Trịnh vào Phú-xuân; mà gián-tiếp làm yếu binh-lực Trịnh bởi khuyếch-trương địa-bàn chiếm đóng. Nhờ đó, chỉ…

  • Quần đảo Hoàng Sa

    “Quần-đảo Hoàng-sa là đất của Việt-Nam, hoặc nói cho hợp hơn, là đất của Đại-Việt từ khi dân Việt định-cư ở phủ Tư-nghĩa, tức là đất Quảng-Ngãi ngày nay. Bút chứng cũ nhất và đầy-đủ nhất thấy trong sách Phủ biên tập lục, Lê Quí-Đôn soạn vào năm 1776, với những tư-liệu của các chúa…

  • Thư gửi ông Nguyễn Đức Hiền (1/12/1994)

    Chúng ta là những kẻ “một hội một thuyền” ân ưu vận nước trong sáu bảy mươi năm nay. Không cần đàm đạo lâu dài cũng thấu lòng cảm nghĩ. Các Bác đã đứng mũi chịu sào, “biết mấy phen gian khổ mới có ngày nay”, thành quả nước nhà độc lập và thống nhất…

  • Việt Thanh chiến sự – theo Ngụy Nguyên một sử gia Trung Quốc đời Thanh

    Cuộc Việt Thanh giao chiến cách nay chưa lâu, nhưng những tài-liệu thư-tịch liên-quan đến không thấy mấy. Ban đầu, những sử-gia Việt viết chuyện Tây-Sơn chỉ biết những tài-liệu Việt: hoặc chính-sử như Đại-nam Thực-lục, Đại-nam Liệt-truyền, hoặc ngoại-sử như Lê quý kỷ sự, Hoàng Lê nhất thống chí. Nhưng khi xét sử mọi…

  • Vụ Bắc sứ năm Canh Thìn đời Cảnh Hưng với Lê Quý Đôn và bài trình bằng văn nôm

    Ngày 28 tháng giêng năm Cảnh-hưng thứ 21, là năm canh-thìn (1760), đúng giờ Thìn (9 giờ sáng), sứ-bộ vượt sông Nhị, từ bến Hàng Bè thẳng sang làng Ái-mộ, để lên đường đi sứ nước Đại-thanh. Đó là một thịnh-sự đang thời, cách sáu năm mới có một lần, và cũng là cái mộng…

  • Đồ biểu đối chiếu lịch xưa và công lịch

    Đọc cổ-sử Á-đông mỗi lúc gặp một thời-nhật ghi bằng can chi, sử-gia cần đổi ra thời-nhật theo một lịch trường biên như lịch Tây-phương, để tiện so sánh thứ-tự trước sau. Vốn có nhiều phép đối chiếu các lịch đã được lập ra, nhưng phần lớn hoặc khối-lượng to hoặc đơn-giản nhưng phải tính…

  • Đúng ba trăm năm trước

    ĐÚNG BA TRĂM NĂM TRƯỚC ĐẨY ĐÃ TẠM DÙNG CUỘC Trịnh Nguyễn vũ-tranh, nó đã từng kéo giằng-giai trong gần năm chục năm. Hai quân-đội Bắc Nam xô-xát nhau lần đầu vào năm 1627. Lần cuối vào khoảng cuối năm 1672, bắt đầu một chiến-dịch lớn-lao trước các lũy Trần-ninh và Đồng-hới. Đầu năm 1673,…