Tập san Sử Địa, số 6, 1977

Ngày 28 tháng giêng năm Cảnh-hưng thứ 21, là năm canh-thìn (1760), đúng giờ Thìn (9 giờ sáng), sứ-bộ vượt sông Nhị, từ bến Hàng Bè thẳng sang làng Ái-mộ, để lên đường đi sứ nước Đại-thanh. Đó là một thịnh-sự đang thời, cách sáu năm mới có một lần, và cũng là cái mộng tột cao của kẻ nho-gia văn-sĩ. Huống chi trong sứ-bộ lần này có vị phó-sứ rất trẻ tuổi mà tài-hoa đang nổi rầy khắp kinh kỳ. Ấy là ông bằng-nhân LÊ QUÍ-ĐÔN bấy giờ mới ba mươi ba tuổi. Tuổi trẻ chừng ấy mà ông được dự phần thay mặt vua Lê đối với Thiên-triều; đó là bởi tài văn-chương, trí mẫn-tiệp của ông. Lại thêm có óc rất khoa-học, ông đã ghi chép tường-tận tất cả mọi sự xảy ra từ khi mở được đoạn trình cho đến khi xong sứ-dịch trở về. Nhờ sách Bắc-sử thông lục (北使通錄) của ông, nay còn lại nữa phải (1), mà ta được biết nhiều chi-tiết của một cuộc đi sứ Trung-quốc ngày xưa, và nhất là ta còn có một bài tường-trình đầy-đủ về sứ-dịch bằng chữ Nôm, nó giúp ta biết rõ Việt-ngữ thường dùng giữa thế-kỷ 18.