Đăng trên Tập san sử địa số 13 (phần 1), 14-15 (phần 2), 16 (phần 3)

Lời giới-thiệu.

Cuối năm Đinh-mùi (1787-1788), Bắc-bình-vương sai Vũ Văn-Nhậm đem quân trở ra Thăng-long hồi tội Nguyễn Hữu-Chính. Quân Lê thua, vua Chiêu-Thống chạy lên vùng Kinh-bắc. Các cựu-thần không mấy người theo. Các người hộ-tùng phần đông là người trẻ tuổi con cháu những danh-thần, trong đó có Ngô Thì-Chí con Ngô Thì-Sĩ và Lê Quính con Lê Doãn-Giản.

Ngô Thì-Chí soạn bảy hồi đầu sách Hoàng Lê nhất-thống chí khiến ta biết nhiều việc về Lê-mạt đến ngày vua Cảnh-hưng mất. Sách ấy được những người cùng họ, Ngô Thì-Du, Ngô Thì-Thiền tục-biên cho đến hết đời Tây-Sơn. Từ khi được dịch ra Việt-ngữ, sách này rất được phổ-biến nên không mấy người học-giả không biết đến. Nhờ đó, ngày nay ta còn biết rõ nhiều biến-cố xảy ra trên đất nước ta trong thời-kỳ ấy. Nhưng đối với những vong-thần theo vua Chiêu-thống chạy sang Thanh sau khi quân Tôn Sĩ-Nghị bị tan, thì thiếu nhiều điều mà ta muốn biết.

Trong nhóm vong-thần ấy, Lê Quính còn để lại một tập kí-sự, Bắc hành tùng kí, ghi lại những biến-cố xảy ra có quan hệ đến bản-thân và đến một số nhân-vật liên-quan đến hồi mạt-vận nhà Lê. Tuy rằng phần lớn sách chép về khoảng đời sống trong ngục-thất ở Bắc-kinh, nhưng có đoạn, nhất là trong phần đầu, bổ-túc và cải-chính Hoàng Lê nhất-thống chí và quốc-sử. Cái quý của sách này là trực-tiếp cho ta biết rành-rọt tiết-tháo của một vong-thần, vốn lìa nước để hòng cầu viện, nhưng lại bị giữ vì Thanh sợ cuộc bang-giao với Quang-trung bị quấy. Mặc dầu mọi cách ép về tinh-thần rồi về vật-chất, Lê Quính cùng một nhóm nhỏ không chịu cải-trang, không chịu cắt tóc, không chịu nhận chức-tước và cam chịu cảnh tù trong mười ba năm, cho đến khi triều Tây-Sơn hết, mới được tha, được đem quan-tài Chiêu-thống về nước với tóc dài áo rách lúc ra đi.