Ai đã diễn-ca bản Chinh-phụ-ngâm? Ông Hoàng Xuân-Hãn đã áp-dụng phương-pháp khoa-học và nghiên-cứu tinh-xác để tham-khảo áng văn tuyệt-tác ấy. Ngoài bản dịch mà ta thường biết, ông đã tìm ra nhiều bản dịch khác nhau nữa. Đọc những bản dịch sau nầy, đọc những lời chú-thích cặn-kẽ, rõ-ràng, đọc bản chữ nho của Đặng Trần-Côn và bản dịch ra văn xuôi của ông Hoàng Xuân-Hãn, ta có thể hiểu thấu cái hay của văn chương “Chinh-phụ”, và đồng-thời đính-chính ít nhiều sai-lầm mà xưa nay không ai để ý đến. CHINH-PHỤ-NGÂM BỊ-KHẢO của ông Hoàng Xuân-Hãn là một tài-liệu quí giá mà một học-sinh, một nhà giáo, một nhà văn, một người Việt-Nam yêu văn-chương Việt-Nam không thể bỏ qua được.
Mai Đình Mộng Ký
“Bên cạnh Hoa-tiên và Đoạn-trường tân-thanh còn có Mai-đình mộng-ký, văn y như văn Hoa-tiên và văn Kiều. Vậy thì ta thấy sự liên lạc giữa ba tập văn này:
« Nguyễn Huy-Hổ, tác-giả Mai-đình mộng-ký chắc đã thuộc lòng Hoa-tiên và Đoạn-trường tân-thanh trước lúc làm bài ký ấy (1), cũng như Nguyễn Du đã thuộc lòng Hoa-tiên khi làm tập Đoạn-trường tân-thanh »
Vả lại Nguyễn-Du, lúc thiếu-thời, rất hay giao-du với văn-sĩ Trường-lưu: ảnh-hưởng của sự giao-du ấy rất lớn. Nay ta đọc Mai-đình mộng-ký ta thấy từ cách dùng chữ đến cách đặt câu đều giống như trong Hoa-tiên và Kiều, ta phải coi ba áng văn ấy là của một phái, một nhà, truyền từ người nọ đến người kia, của « Hồng-sơn văn-phái ».
Ai cũng biết Kiều, nhiều người biết Hoa-tiên. Đến như Mai-đình mộng-ký thì không mấy ai được đọc, trừ một số ít người ở La-sơn và Can-lộc. Một áng văn hay như vậy mà bị mai-một trong gần trăm rưỡi năm, kể cũng hơi lạ! Chúng ta há không nên sửa lại sự bất-công ấy hay sao
Lý Thường Kiệt (2 tập)
trích lời nói đầu của sách “Đọc xong đoạn sử này, độc-giả sẽ thấy, cách đây ngót nghìn năm, cha ông ta đã đủ tài-năng, […]
Danh từ khoa học
Tập Danh-tử khoa-học này mục-đích là đề cho người giảng với người nghe có một ngôn-ngữ tương-đồng trong khi bàn-bạc về khoa-học.
Cách tôi chọn chữ thể nào, trong lời dẫn sau này tôi sẽ giải kỹ-càng. Nhưng tóm tắt thì đại-ủy có hai: Một là tôi dựa theo sự tiến-hóa thiên-nhiên của Việt-ngữ mà đặt chữ, hai là luôn luôn tôi đứng vào phương-diện thực-tế, và đặt một chữ nào tôi cũng thí-nghiệm sự dùng nó có lợi hay không.
Chắc thể nào, độc-giả cũng có người dĩ-nghị và bắt bẻ.
Đó sẽ là một điều may cho tôi, vì tôi xưa nay chỉ độc một lòng học hay chữa dở. Tôi vẫn ghi tâm chuyện xưa ngươi Địch-thông cho sự “ Sinh nhi bất vân quá ” (trong đời mà không nghe ai chỉ điều lối cho mình) là một sự không may.
La Sơn Phu Tử
Nhưng mục-đích viết sách này, không những muốn nêu cao một gương trước, muốn khảo-cứu một vấn-đề lịch-sử, mà còn để tìm một mối lợi có thể giúp con cháu phu-tử xây lại từ-đường và bia kỷ-niệm. Cho nên càng để chậm ra, thì sự giúp-đỡ ấy càng chậm thêm.
Vả bây giờ¹, nước ta đương qua một thời-kỳ biến, nền độc-lập mới xây. Từ hồi Pháp-thuộc, đến lúc thoát-ly, có nên xuất, xử thế nào, cũng có lắm người nghị-luận. Họa chăng gương phu-tử sẽ đủ cho người soi.
Còn về giá-trị sử-học, tôi không tham vọng. Nhưng, trong khi nền sử-học ta mới phôi-thai, tôi đã gắng để tránh cái họa lẫn sử-ký với tiểu-thuyết, và để tránh cái tật bạ đâu lấy đó.
Trong lúc viết sách này, nếu không có thân-phụ tôi và nhiều cụ túc-nho giúp sức, thì sự khảo-cứu của tôi cũng không công-hiệu.
Vậy quyển sách này là của một kẻ hậu-sinh ở vào thế-hệ mới tặng tất cả thế-hệ trước, mà LA-SƠN PHU-TỬ xứng-đáng đứng nhân danh.